Zalecenia dietetyczne przy próchnicy zębów

Dominika Wnęk, dietetyk
Zalecenia dietetyczne przy próchnicy zębów
Fot. Pixabay.com

Próchnica to choroba zębów, w przebiegu której dochodzi od demineralizacji zęba i rozkładu jego tkanek twardych. Jakie są przyczyny i przebieg tego procesu? Czy i jak można zapobiegać próchnicy?

Czynniki żywieniowe sprzyjające wystąpieniu próchnicy

Najbardziej niekorzystnym czynnikiem jest obecność cukrów w spożywanym pokarmie. Spożywanie węglowodanów zawartych w produktach żywnościowych i napojach przyczynia się do obniżenia wartości pH w jamie ustnej, co zapoczątkowuje proces demineralizacji szkliwa.

Należy podkreślić, że nie wszystkie cukry działają w taki sam sposób. Szczególnie niekorzystne działanie mają cukry proste: glukoza i fruktoza oraz wybrane dwucukry: sacharoza i maltoza. To one najszybciej przekształcają się w kwasy. Z kolei zawarte w nabiale laktoza i galaktoza w mniejszym stopniu wykazują działanie próchnicotwórcze (inaczej kariogenne). Inną korzyścią związaną ze spożywaniem produktów nabiałowych jest to, że zawierają one także wapń i fosfor, które neutralizują kwasy w jamie ustnej i zapobiegają niszczeniu szkliwa. Udowodniono także, że znacznie bardziej kariogenne są produkty zawierające sacharozę i jednocześnie skrobię (np. słodka bułka) niż zawierające tylko sacharozę oraz napoje zawierające cukry (np. słodzone napoje gazowane lub soki owocowe).

Cukry złożone są mniej szkodliwe niż cukry proste, ale także one mogą zapoczątkować procesy próchnicotwórcze, zwłaszcza przy niedostatecznej higienie jamy ustnej.

Warto wiedzieć, że istnieją także produkty kariostatyczne, czyli takie, które nie wywołują próchnicy. Zalicza się do nich między innymi świeże warzywa, mięso, ryby, jaja, zieloną herbatę a nawet gorzką czekoladę (spożywaną w umiarkowanych ilościach).

Inne istotne czynniki

Aby nie borykać się z problemem próchnicy warto pamiętać także o innych czynnikach. Jednym z nich jest częstotliwość spożywanych posiłków, czy też konsystencja spożywanego produktu, gdyż wpływa ona na czas kontaktu danej potrawy z powierzchnią zęba. Z tego punktu widzenia najgorsze są produkty lepkie, takie jak gumy rozpuszczalne, żelki, suszone owoce itp.

Istotną sprawą jest także kolejność spożywania poszczególnych pokarmów i sposób łączenia produktów żywnościowych. O ile to możliwe, posiłek powinno się rozpoczynać od produktów kariogennych a zakończyć produktem o właściwościach kariostatycznych.

Dieta, choć bardzo istotna, nie jest jedynym czynnikiem, który decyduje o tym, czy u danej osoby pojawi się próchnica, czy nie. Na wystąpienie choroby ma wpływ chociażby obecność bakterii płytki nazębnej. Najbardziej niebezpieczne są bakterie mające zdolność do przyczepiania się do twardych tkanek zębów, a więc tworzące tak zwaną płytkę nazębną. Bakterie te także wytwarzają kwasy, które wiążą i wypłukują pierwiastki istotne dla utrzymania zdrowych zębów: wapń, fosfor i fluor.

O podatności na rozwój próchnicy decyduje także twardość zęba, jego budowa anatomiczna oraz ewentualne nieprawidłowości w ustawieniu zębów. Istotna jest również ilość wydzielanej śliny, gdyż ma ona działanie ochronne: oczyszcza zęby z pozostałości spożytych pokarmów, neutralizuje kwasy powstające na płytce nazębnej oraz przyspiesza proces remineralizacji szkliwa. Proces neutralizacji kwaśnego środowiska przez ślinę po spożyciu różnych produktów może przebiegać z różną intensywnością: na przykład po spożyciu sacharozy wynosi około 40 minut, a w przypadku produktów skrobiowych z dodatkiem sacharozy – do 2 godzin.

Istotne jest także to, aby po ostatnim dużym posiłku (kolacji) i umyciu zębów nie spożywać już żadnych pokarmów ani płynów zawierających cukry. Jest to podyktowane faktem, że w czasie snu znacznie zmniejsza się ilość wydzielanej śliny, co utrudnia neutralizację kwaśnego środowiska w jamie ustnej. Ponadto mniej szkodliwe jest spożywanie produktów zawierających cukier podczas głównego posiłku niż pomiędzy posiłkami.

Piśmiennictwo:

Olczak-Kowalczyk D., Jackowska T., Czerwionka-Szaflarska M., Książyk J., Szostak-Węgierek D., Kaczmarek U.: Stanowisko polskich ekspertów dotyczące zasad żywienia dzieci i młodzieży w aspekcie zapobiegania chorobie próchnicowej. Nowa Stomatol., 2015; 20 (2): 81–91
Jarosz M. (red.): Praktyczny podręcznik dietetyki. Warszawa, 2010
Data utworzenia: 15.09.2016
Zalecenia dietetyczne przy próchnicy zębówOceń:
(5.00/5 z 1 ocen)
Zobacz także
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Aktualności

  • Miłkowski: trzeba edukować o zdrowym żywieniu, można rozmawiać o podatku cukrowym
    Trzeba edukować społeczeństwo o znaczeniu zdrowego żywienia, by zredukować spożycie niektórych produktów, m.in. cukru. Można rozmawiać na temat ewentualnej możliwości wprowadzenia tzw. podatku cukrowego - powiedział w środę wiceminister zdrowia Maciej Miłkowski.
  • Epidemia otyłości skraca życie Polaków
    Polacy od dzieciństwa nieprawidłowo się odżywiają i za mało ruszają. Między innymi dlatego żyją znacznie krócej, niż na przykład Szwedzi – mówili podczas wspólnej konferencji specjaliści z Instytutu Matki i Dziecka oraz Instytutu Kardiologii.
  • Truskawki najlepsze dla polskich kibiców
    Dr Lucyna Pachocka, kierownik Ogólnopolskiego Centrum Dietetyki w Instytucie Żywności i Żywienia, zaleca kibicom sekundującym polskiej reprezentacji piłkarskiej, aby siedząc przed telewizorem sięgnęli po polskie truskawki lub czereśnie.

Lekarze odpowiadają na pytania

Zadaj pytanie ekspertowi:

Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu