Dieta w zaparciach

dr n. med. Dominika Wnęk, dietetyk

Główny objaw wskazujący na zaparcia stanowi zbyt mała częstotliwość wypróżnień (≤2 na tydzień). Występują także inne, często zgłaszane przez pacjentów dolegliwości: trudności w zapoczątkowaniu codziennej defekacji (oddawaniu stolca) z koniecznością nadmiernego parcia i towarzyszącym uczuciem niepełnego wypróżnienia lub oddawanie suchego, zbitego stolca.


Fot. Pixabay.com

Zaparcia to istotny problem zdrowotny, który w główniej mierze dotyczy krajów rozwiniętych. Regularność wypróżnień jest uzależniona od wielu czynników. Zalicza się do nich m.in. cechy osobnicze, napięcie układu autonomicznego, sposób żywienia oraz poziom aktywności fizycznej. Wszystkie te czynniki decydują o czasie pasażu treści pokarmowej przez jelita. Ocenia się, że przemieszczenie się treści przez jelito grube może trwać nawet 6 dni, natomiast u większości osób zajmuje około 2–3 dni. Niestety w sytuacji wydłużenia pasażu jelitowego i dłuższego przebywania treści w jelicie grubym dochodzi do zmniejszenia w niej zawartości wody. W takiej sytuacji stolec staje się twardy i zbity, a to z kolei utrudnia wypróżnienie.

Przyczyny zaparć

W znacznym stopniu na występowanie zaparć wpływa styl życia i nieprawidłowe nawyki żywieniowe. I choć stres, spożywanie posiłków w pośpiechu oraz brak aktywności fizycznej może sprzyjać zaparciom, to w każdej sytuacji należy wykluczyć zmiany chorobowe i organiczne. Przyczyną zaparć niezwiązanych ze stylem życia może być bowiem guz umiejscowiony w jelicie grubym bądź mięśniaki macicy. Istnieją także leki, których przyjmowanie niekiedy sprzyja zaparciom. Należą do nich m.in. niektóre leki stosowane w chorobie refluksowej, leki przeciwdepresyjne i uspokajające, preparaty żelaza i leki zawierające żelazo oraz leki na nadciśnienie tętnicze (np. blokery kanału wapniowego).

Do zaparć może także dochodzić w wyniku stałego lekceważenia potrzeby wypróżnienia. Jeśli taka sytuacja powtarza się wielokrotnie, podnosi się ciśnienie w bańce odbytnicy i następuje jej poszerzenia, co z kolei prowadzi do utraty potrzeby wypróżnienia.

Leczenie dietetyczne

W większości przypadków zaparciom można zapobiegać poprzez wprowadzenie odpowiedniego trybu życia i odżywiania. Dotyczy to w szczególności zaparć nawykowych. Podkreślić należy, że decyzję o zastosowaniu leków podejmuje się dopiero wtedy, kiedy wykorzystano wszystkie możliwości niefarmakologicznego leczenia zaparć. Farmakoterapia nie usuwa przyczyn zaparć, pomaga jedynie w zwalczaniu objawów. Ponadto leczenie farmakologiczne może doprowadzić do uzależnienia od leków przeczyszczających.

Do najważniejszych zmian w nawykach żywieniowych zalicza się zwiększenie ilości błonnika pokarmowego w diecie (w szczególności jego frakcji nierozpuszczalnej), wypijanie odpowiedniej ilości płynów, włączenie do diety fermentowanych produktów mlecznych oraz ograniczenie spożycia produktów tłustych i słodyczy.

Należy pamiętać o tym, aby posiłki spożywać regularnie – najlepiej 4–5 posiłków dziennie w odstępach 3–4-godzinnych. Warto zaznaczyć, że w godzinach rannych dochodzi do wzrostu czynności motorycznych i wydalniczych przewodu pokarmowego, dlatego ważnym posiłkiem w ciągu dnia jest śniadanie.

Dieta powinna obfitować w produkty bogatoresztkowe (grube kasze, chleb pełnoziarnisty, otręby pszenne, płatki owsiane). Ważne jest także zwiększenie spożycia surowych warzyw i owoców (w szczególności pestkowych, takich jak maliny, truskawki i jeżyny). W tabeli poniżej znajdują się wybrane produkty żywnościowe zawierające błonnik pokarmowy. Uwzględniono w niej także podział błonnika na rozpuszczalny i nierozpuszczalny w wodzie.

Zawartość błonnika pokarmowego w wybranych produktach żywnościowych (g/100 g produktu)
Całkowita ilość Błonnik nierozpuszczalny Błonnik rozpuszczalny
zboża
jęczmień 17,3 - -
kukurydza 13,4 - -
owies 10,3 6,5 3,8
pszenica 12,6 10,2 2,3
pszenicy (kiełki) 14,0 12,9 1,1
ryż biały 0,3 0,3 -
ryż brązowy 3,3 2,9 0,4
rośliny strączkowe
ciecierzyca 6,2 5,8 0,4
fasolka szparagowa 1,9 1,4 0,5
fasola z puszki 6,3 4,7 1,6
groszek zielony 3,5 3,2 0,3
soczewica 11,4 10,3 1,1
soja 15,0 - -
warzywa
bakłażan 6,6 5,3 1,3
brokuł 3,3 3,0 0,3
burak 7,8 5,4 2,4
kalafior 1,8 1,1 0,7
kapusta 2,2 1,8 0,4
marchewka 2,5 2,3 0,2
ogórek 0,6 0,5 0,1
pomidor 1,2 0,8 0,4
sałata 1,0 0,9 0,1
seler 1,5 1,0 0,5
szpinak 2,6 2,1 0,5
ziemniak 1,3 1,0 0,3
owoce
ananas 1,2 1,1 0,1
arbuz 0,5 0,3 0,2
awokado 5,5 3,5 2,0
banan 1,7 1,2 0,5
brzoskwinia 1,9 1,0 0,9
granat 0,6 0,5 0,1
grejpfrut 1,2 0,7 0,5
gruszka 3,0 2,0 1,0
jabłko (ze skórką) 2,0 1,8 0,2
kiwi 3,4 2,6 0,8
mango 1,8 1,1 0,7
pomarańcza 1,8 0,7 1,1
śliwki 1,6 0,7 0,9
truskawki 2,2 1,3 0,9
orzechy i ziarna
migdały 11,2 10,1 1,1
orzechy arachidowe 8,0 7,50,5
sezam 7,8 5,9 1,9
siemię lniane 22,3 10,1 12,2

Wśród zalecanych produktów nabiałowych należy wymienić fermentowane produkty mleczne (jogurt, kefir, maślanka oraz mleko acidofilne). Produkty te zawierają kwas mlekowy, który sprzyja rozwojowi korzystnej flory bakteryjnej i ogranicza procesy gnilne. Zaleca się również wypijanie co najmniej 1,5 l płynów dziennie (optymalnie 2–2,5 litra).

Duże znaczenie ma także zwiększenie aktywności fizycznej, która jest czynnikiem pobudzającym perystaltykę jelit. Mogą to być spacery, bieganie, pływanie. Ponadto należy przestrzegać zasady, aby w momencie wystąpienia uczucia parcia na stolec jak najszybciej udawać się do toalety.

Piśmiennictwo

Li B.W., Andrews K.W., Pehrsson P.R.: Individual sugars, soluble, and insoluble dietary fiber contents of 70 high consumption foods. Journal of Food composition and analysis 2002; 15: 715–723.
Dhingra D., Michael M., Rajput H. i wsp.: Dietary fiber in foods: a review. J. Food Sci. Technol. 2012; 49 (3): 255–266.
Jarosz M. (red.): Praktyczny podręcznik dietetyki. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2010.
Data utworzenia: 07.02.2018
Dieta w zaparciachOceń:
(5.00/5 z 1 ocen)
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu
    • Lisa
      2018-02-11 22:24
      jadę właśnie na urlop i planuję wziąć ze sobą czopki, czytałam o nich same pozytywne opinie i koleżanka z pracy też mówiła, że warto mieć pod rękąodpowiedz
    • Poprawka
      2018-02-08 13:30
      Uprzejmie donoszę, że tak z połowa wartości w tabelach z błonnikiem (też w innym artykule) są prawdopodobne brane z tego samego, niepoprawnego zresztą źródła. Dla przykładu kukurydza realnie ma ok. 10x mniej błonnika, niż podaje to ww. tabela. Szczerze wątpię też w te frakcje błonnika, zwykle wypada to plus-minus 50:50, czasami bardziej 40:60 lub 30:70, ale aż takie drastyczne różnice występują rzadko.odpowiedz
      • Redakcja 
        2018-02-09 10:12
        Tabela została przygotowana na podstawie publikacji: Dhingra D., Michael M., Rajput H. i wsp.: Dietary fiber in foods: a review. J. Food Sci. Technol. 2012; 49 (3): 255–266.odpowiedz
        • Poprawka
          2018-02-12 11:53
          Nie zmienia to faktu, że są to błędne dane. Zostańmy przy tej nieszczęsnej kukurydzy. Duński Uniwersytet Tekniske w swoich tabelach podaje wartości ok. 9,6 na 100 g suchego produktu, tabele Kunachowicz 5,7 g (po przeliczeniu, bez odpadków), a bazy danych amerykańskiego USDA jedynie 2 g/100 g. Rozbieżność danych jest spora, aczkolwiek po pierwsze żadne z nich nie przekraczają 10 g, a po drugie są nowsze, bo zaczynają się od 2008, a nie do tych na które powołuje się wspomniane przez Państwa badanie (odnosi się do innego źródła, z 2001 roku).odpowiedz
          • Poprawka2
            2018-02-12 11:58
            DTU podaje 2,5 g/100g, najmocniej przepraszam, źle spojrzałem.odpowiedz

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Aktualności

  • Bądź aktywny co najmniej 20 minut dziennie
    Każda aktywność fizyczna, nawet niewielka, pomaga zmniejszyć ryzyko zgonu u seniorów - przekonują naukowcy z University College London na łamach "British Journal of Sports Medicine".
  • Pizza – kawałek historii
    Okazuje się, że płaskie, okrągłe placki, przypominające dzisiejszą pizzę, znano już w starożytności. Wówczas pełniły one funkcję środka płatniczego. W starożytnym Egipcie powstały także pierwsze piece.
  • Wstań - schudniesz
    Osoba o wadze 65 kg straciłaby w ciągu 4 lat 10 kg, gdyby, zamiast siedzieć, stała przez 6 godzin dziennie - wyliczyli naukowcy z Mayo Clinic w Rochester (USA).

Lekarze odpowiadają na pytania

Zadaj pytanie ekspertowi:

Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies