Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Dieta ketogenna w leczeniu padaczki lekoopornej

dr n.med. Dominika Wnęk , dietetyk

Padaczka jest jedną z najczęstszych chorób układu nerwowego. W Polsce cierpi na nią około 400 tys. osób. Wprawdzie w farmakoterapii padaczki nastąpił duży postęp, nie zmieniła się jednak liczba chorych, u których leczenie nie jest skuteczne. Badania wskazują, że tylko u około 60% pacjentów napady ustępują całkowicie. Natomiast u około 20–30% nie uzyskuje się poprawy, co upoważnia do rozpoznania padaczki lekoopornej, w której napady nie są zadowalająco kontrolowane pomimo stosowania przynajmniej dwóch leków przeciwpadaczkowych – dobranych właściwie do rodzajów napadów, stosowanych w skutecznej dawce oraz przez odpowiedni czas.

dieta w leczeniu padaczki
Fot. Pixabay.com

Dieta ketogenna

Tę dietę zalicza się do uznanych na całym świecie metod niefarmakologicznego leczenia padaczki lekoopornej u dzieci (obok leczenia neurochirurgicznego i stymulatora nerwu błędnego). Obecnie stanowi jedną z opcji terapeutycznych w ponad 60 krajach, we wszystkich liczących się na świecie ośrodkach leczenia padaczki. Należy podkreślić, że dietę ketogenną prowadzi się pod ścisłym nadzorem neurologa i wyspecjalizowanego dietetyka.

Klasyczna dieta ketogenna jest normobiałkowa, czyli zawiera odpowiednią do zapotrzebowania ilość białka, i bogatotłuszczowa, co oznacza, że większość kalorii dostarczają tłuszcze. Ponadto jest to dieta ubogowęglowodanowa, czyli obejmuje minimalną ilość produktów węglowodanowych.

Istnieją ścisłe wskazania do wprowadzenia diety ketogennej. Istnieje także szereg przeciwwskazań do jej stosowania; są to m.in.: wrodzone wady metabolizmu kwasów tłuszczowych, porfiria, poważne choroby wątroby i nerek, trudności w uzyskaniu prawidłowego stanu odżywienia, refluks żołądkowo-przełykowy oraz brak dobrej współpracy z rodzicami chorych dzieci.

Ogólne zasady wyliczania składu diety

Skład diety wylicza się precyzyjnie i indywidualnie dla każdego pacjenta. Uwzględnia się takie parametry, jak wiek, aktualną i należną masę ciała, aktywność dziecka oraz rodzaj choroby.

Najistotniejsze jest ustalenie właściwej proporcji ketogenicznej 4:1, 3:1, 2:1. Oznacza to, że wagowy stosunek tłuszczów do łącznej ilości białek i węglowodanów wynosi kolejno 4, 3, 2 g tłuszczu na 1 g łącznej ilości białek i węglowodanów. Początkowo najczęściej stosuje się proporcję 4:1, a u dzieci poniżej 3. roku życia 3:1.

Zaleca się posiłki zbilansowane pod względem zawartości kalorii, białek, tłuszczu i węglowodanów. Każdy posiłek powinien zawierać 4 podstawowe grupy produktów, stanowiących źródło białka (chude mięso, ryby, drób, ser, jaja), węglowodanów (owoce i warzywa), tłuszczów (oleje, oliwa z oliwek, masło, majonez, bekon, boczek) oraz 36% śmietanę jako źródło białka, węglowodanów i tłuszczu (opcjonalnie).

Poszczególne posiłki powinny się więc składać z:

  • mięsa (ryby, drób), warzyw (owoców), tłuszczów (śmietany) lub
  • sera, warzyw (owoców), tłuszczów (śmietany) lub
  • jaj, warzyw (owoców), tłuszczów (śmietany).

Płyny w diecie podaje się bez ograniczeń, równomiernie w ciągu całego dnia.

Istotne jest, aby u dzieci przyjmujących leki bezterminowo w miarę możliwości zastosować preparat niezawierający węglowodanów. Jeśli jest to niemożliwe, ilość węglowodanów pochodzących z leku należy uwzględnić przy wyliczaniu dobowego zapotrzebowania na węglowodany.

Zastosowanie gotowych diet przemysłowych

W niektórych przypadkach istnieje możliwość zastosowania gotowych diet przemysłowych. Ich skład dobrany jest do potrzeb diety ketogennej z zachowaniem proporcji ketogenicznej (4:1, 3:1). Dietę przemysłową można zastosować m.in. u niemowląt i dzieci niespożywających pokarmów stałych oraz dzieci odżywianych przez zgłębnik lub gastrostomię/jejunostomię. Może być także wskazana w przypadku trudności z tradycyjnym spożywaniem posiłków.

Suplementacja w trakcie stosowania diety ketogennej

Dzieci leczone dietą ketogenną wymagają dodatkowej suplementacji witamin i mikroelementów. Suplementację wprowadza się od samego początku leczenia żywieniowego; obejmuje m.in. takie składniki, jak witamina D, wapń, magnez i cynk. W celu zapobiegania powikłaniom późnym opcjonalnie można podawać dodatkowe składniki. I tak np. stosowanie cytrynianów stanowi profilaktykę kamicy nerkowej, a podawanie PUFA może zwiększać działanie przeciwdrgawkowe diety ketogennej i zmniejszać ryzyko hipertriglicerydemii (zwiększonego stężenia triglicerydów w surowicy krwi).

Należy pamiętać, że suplementacji nie wymagają niemowlęta karmione kompletną dietą przemysłową.

Wprowadzanie diety

Dietę wprowadza się zazwyczaj w trakcie 5–14-dniowej hospitalizacji. Ma to ułatwić stały kontakt z chorym oraz umożliwia szybkie reagowanie w razie wystąpienia skutków niepożądanych. Dietę rozpoczyna się bez przygotowania lub po 24–48-godzinnym okresie głodzenia (chory otrzymuje w tym czasie wyłącznie glukozę). Uważa się, że post z reguły powoduje szybsze ustąpienie objawów, ale nie wpływa na odległy wynik leczenia. Stosując głodówkę, można także ocenić reakcję pacjenta na stan kataboliczny oraz zaobserwować niewykryte wcześniej choroby, które mogą stanowić przeciwwskazanie do ostatecznego wprowadzenia diety ketogennej. Fazy głodówki nie stosuje się u niemowląt oraz u dzieci z wrodzonymi wadami metabolizmu, u których istnieją wskazania do diety ketogennej.

Metody wprowadzania diety ketogennnej:

1. Przy stałej proporcji ketogenicznej leczenie rozpoczyna się od 1/3 należnych kalorii w ilościach wzrastających w ciągu 3 kolejnych dni aż do osiągnięcia pełnego zapotrzebowania na energię. Zazwyczaj w tym przypadku stosuje się głodówkę.

2. Przy pełnym zaspokojeniu potrzeb energetycznych poprzez codzienne zwiększanie proporcji ketogenicznej (1:1, 2:1, 3:1, 4:1). Ten sposób chętniej stosuje się u młodszych dzieci, niemowląt oraz w przypadku chorób metabolicznych. Zazwyczaj nie stosuje się głodówki.

W trakcie wprowadzania diety ketogennej należy monitorować stężenia glukozy we krwi, równowagę kwasowo-zasadową, a także stężenia elektrolitów w surowicy oraz ciał ketonowych we krwi i w moczu.

Następny etap diety ketogennej stanowi tzw. okres dostosowywania, trwający około 3 miesięcy. Na tym etapie dąży się do zredukowania liczby napadów do minimum poprzez dopasowanie do potrzeb dziecka zapotrzebowania kalorycznego, proporcji ketogenicznej, planu i rodzaju posiłków, a także uzyskanie optymalnego poziomu ketozy.

Zasady wycofywania się z diety

Według aktualnych zaleceń leczenie dietą ketogenną powinno trwać co najmniej 3–6 miesięcy. Brak efektów leczenia, trudne do zaakceptowania objawy niepożądane oraz zła współpraca z rodzicami prowadzą do zakończenia leczenia. Jeśli natomiast wynik leczenia jest zadowalający, terapię należy stosować co najmniej 2 lata (w niektórych przypadkach leczenie może trwać 6–8 miesięcy – np. w zespole Westa).

Z diety ketogennej należy się wycofywać stopniowo w ciągu 2–6 miesięcy poprzez redukcję proporcji składników ketogennych. Jeśli dieta okazała się skuteczna i jest dobrze tolerowana, nie ma ograniczeń czasowych w jej stosowaniu. W przypadku przedłużającej się terapii należy jednak pamiętać o odległych skutkach niepożądanych (np. kamica nerkowa, zaparcia, zaburzenia lipidowe, niedobór witamin i pierwiastków śladowych) i starać się przechodzić na bardziej liberalne modyfikacje tej diety.

Możliwe modyfikacje klasycznej diety ketogennej

Ponieważ klasyczna dieta ketogenna jest bardzo restrykcyjna i często nie jest w pełni akceptowana przez chorych i/lub rodziny, od pewnego czasu proponuje się kilka jej modyfikacji. Obecnie cieszą się one dużą popularnością wśród chorych na padaczkę lekooporną, ponieważ nie wymagają istotnych ograniczeń kalorycznych, zawierają mniej tłuszczów (choć nadal stanowią one około 60% energii), więcej białka i węglowodanów. To z kolei zapewnia bardziej urozmaiconą dietę oraz smaczniejsze posiłki. Na ogół te diety cechują się mniejszą liczbą skutków ubocznych i nie wymagają hospitalizacji w trakcie ich wprowadzania. Dietę zazwyczaj wprowadza się ambulatoryjnie, aczkolwiek konieczny jest nadzór dietetyka i neurologa. Z uwagi na zmniejszony udział kaloryczny węglowodanów we wszystkich wymienionych niżej dietach organizm zaczyna metabolizować tłuszcze, co w konsekwencji prowadzi do zwiększonej produkcji ciał ketonowych.

Dieta MCT

Jest to najstarsza modyfikacja diety ketogennej. Realizuje się ją z wykorzystaniem triglicerydów o średniej długości łańcucha (MCT), które uważa się za bardziej „ketogeniczne” niż triglicerydy długołańcuchowe. Umożliwia to zwiększenie ilości spożywanego białka i węglowodanów. Z drugiej strony dieta ta wiąże się z częstszymi skutkami ubocznymi ze strony układu pokarmowego. Nie jest zalecana u niemowląt, a jej skuteczność jest porównywalna z klasyczną dietą ketogenną.

Modyfikowana dieta Atkinsa (MAD)

Jest to najbardziej popularna odmiana diety ketogennej – ubogowęglowodanowa (10–20 g/dzień), bogatotłuszczowa i bogatobiałkowa. Opiera się na podobnych produktach żywnościowych, jak klasyczna dieta ketogenna, jest jednak mniej restrykcyjna.

Jej skuteczność jest zbliżona do klasycznej diety ketogennej. U około 45% leczonych następuje zmniejszenie częstotliwości napadów o 50–90%, a u około 28% o ponad 90%. Możliwe jest także przechodzenie z diety ketogennej na modyfikowaną dietę Atkinsa i odwrotnie.

Dieta o małym indeksie glikemicznym

Ta dieta opiera się na węglowodanach o niskim indeksie glikemicznym (IG <50). U połowy pacjentów przestrzegających zaleceń przez okres 3–12 miesięcy częstość napadów zmniejsza się o ponad 50%. W leczeniu padaczki lekoopornowej stosuje się ją głównie w Stanach Zjednoczonych.

Piśmiennictwo

Szajewska H., Horvath A. (red.): Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży. Medycyna Praktyczna, Kraków 2017
Data utworzenia: 26.03.2018
Dieta ketogenna w leczeniu padaczki lekoopornejOceń:

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Aktualności

  • Ruch jest lekiem
    O 25 tys. rocznie mogłaby się zmniejszyć w naszym kraju liczba zgonów, gdyby co drugi nieaktywny Polak więcej ćwiczył – przekonywali we wtorek specjaliści podczas konferencji prasowej w Warszawie.
  • Mody żywieniowe mogą być niezdrowe
    Lansowane różne mody żywieniowe mogą być niebezpieczne dla zdrowia; warto przestrzegać podstawowych zasad żywienia i pilnować, by było różnorodne - podkreślają specjaliści podczas odbywającego się w czwartek w Białymstoku 26. Ogólnopolskiego Sympozjum Bromatologicznego.
  • 38% Polaków w ogóle nieaktywnych fizycznie
    Aż 38 proc. Polaków nie podejmuje aktywności fizycznej nawet raz w miesiącu, choćby takiej, jak rekreacyjne spacery czy jazda na rowerze do pracy – wynika z najnowszego badania aktywności fizycznej i sportowej Polaków.

Lekarze odpowiadają na pytania

Zadaj pytanie ekspertowi:

Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu