Wzdęcia brzucha i nadmierne gazy – postępowanie dietetyczne

dr n. med. Dominika Wnęk, dietetyk
Wzdęcia brzucha i nadmierne gazy – postępowanie dietetyczne

Produkcja gazów w przewodzie pokarmowych należy do zjawisk prawidłowych. Przyjmuje się, że średnia ilość powietrza wydalanego z przewodu pokarmowego zdrowego człowieka wynosi około 600–700 ml. Powietrze dostaje się do przewodu pokarmowego w efekcie połykania go podczas spożywania posiłków i przyjmowania płynów. Część powietrza wydostaje się następnie w wyniku odbijania na zewnątrz, natomiast reszta przechodzi do dalszych odcinków przewodu pokarmowego.

W przewodzie pokarmowym człowieka znajdują się: azot, tlen, dwutlenek węgla, wodór i metan. Z kolei w jelitach produkowane są głównie metan, wodór i dwutlenek węgla. Dwa pierwsze powstają w procesie fermentacji bakteryjnej w jelicie grubym, a dwutlenek węgla w wyniku reakcji zobojętnienia soku trzustkowego sokiem żołądkowym oraz kwasami pochodzącymi z pożywienia lub powstałymi w podczas trawienia.

Z kolei produkcja nadmiernej ilości gazów może towarzyszyć wielu chorobom, takim jak: zaburzenia czynności jelit (m.in. zespół jelita drażliwego, zaparcia i biegunki), nieprawidłowe trawienie i nietolerancja węglowodanów (m.in. niedobór laktazy, nietolerancja fruktozy, sorbitolu i skrobi oraz celiakia). Przyczyną wydalania gazów i wzdęć może być także przerost flory bakteryjnej, do którego może dojść między innymi w wyniku pojawienia się nieprawidłowości anatomicznych po zabiegach chirurgicznych, w przebiegu choroby Leśniowskiego i Crohna oraz w zespole jelita drażliwego.

Zasady postępowania

Postępowanie uzależnione jest od pierwotnej przyczyny powstawania nadmiernej ilości gazów. W przypadku niedrożności mechanicznej konieczna jest interwencja chirurgiczna.

Jeśli mamy do czynienia z zaburzeniami wchłaniania węglowodanów, warto szczegółowo przeanalizować sposób żywienia. Po rozpoznaniu składnika diety, który wywołuje takie dolegliwości, należy go okresowo wyeliminować, a następnie ponownie wprowadzić.

U chorych najczęściej stwierdza się niedobór laktazy, enzymu rozkładającego laktozę i produkowanego przez rąbek szczoteczkowy jelita cienkiego. Laktoza, która nie została rozłożona i wchłonięta w jelicie cienkim, przechodzi do okrężnicy, gdzie podlega fermentacji bakteryjnej do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, wodoru oraz kwasów organicznych.

Przyczyną wzdęć i nadmiernego wytwarzania gazów może być również fruktoza zawarta w wielu owocach i miodzie. Wykorzystuje się ją także jako składnik nadający słodki smak. Do innych słabo wchłanialnych węglowodanów zalicza się sorbitol, ksylitol i mannitol, charakterystyczny dla owoców i soków owocowych, grzybów oraz kalafiora.

Do bólów brzucha i powstawania nadmiernych ilości gazów może dojść także w przypadku spożycia nadmiernych ilości błonnika pokarmowego. Przyczyną problemów gastrycznych mogą być również oligosacharydy (rafinoza, stachioza, werbaskoza) znajdujące się w nasionach roślin strączkowych, grzybach, algach i cebuli. Trawienie powyższych olisacharydów jest utrudnione, gdyż organizm ludzki nie dysponuje enzymami rozkładającymi wiązania α-galaktozydowe. Węglowodany te z łatwością podlegają natomiast fermentacji bakteryjnej w jelicie grubym; w jej wyniku powstają znaczne ilości gazów (głównie wodoru i dwutlenku węgla). W razie wzdęć brzucha czy wydalania dużej ilości gazów spożycie wymienionych powyżej produktów należy ograniczyć.

W niektórych przypadkach nadmiernej ilości gazów towarzyszy nieprzyjemny zapach siarkowodoru, który powstaje w jelicie grubym w wyniku fermentacji bakteryjnej.

Do produktów, po których może dojść do nadmiernej produkcji tego gazu, zalicza się:

  • warzywa: groch, fasolę, bób, kapustę, kapustę kiszoną, brukselkę, pora, kalafiora, szparagi, cebulę i czosnek,
  • nabiał: jaja i przetwory z jaj, sery pleśniowe,
  • ryby: przede wszystkim karpia, mintaja, śledzia oraz sardynkę w oleju i pomidorach,
  • napoje: gazowane, alkoholowe, zawierające kofeinę,
  • nadmierne ilości słodyczy i tłuste potrawy.

Niektóre produkty żywnościowe (sałata, szpinak, natka pietruszki, jogurty oraz żurawina i sok żurawinowy) absorbują substancje lotne o nieprzyjemnym zapachu.

Piśmiennictwo

1. Gulbicka P., Grzymisławski M.: Wzdęcia brzucha – najczęstsze przyczyny i postępowanie. Piel. Zdr. Publ. 2016; 6 (1): 69–76
2. Słomka M., Małecka-Panas E.: Wzdęcia i odbijania. Pediatr. Med. Rodz. 2011; 7 (1): 30–34
3. Jarosz M. (red.): Praktyczny podręcznik dietetyki. IŻŻ, Warszawa 2010
Data utworzenia: 23.05.2018
Wzdęcia brzucha i nadmierne gazy – postępowanie dietetyczneOceń:
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Aktualności

  • Miłkowski: trzeba edukować o zdrowym żywieniu, można rozmawiać o podatku cukrowym
    Trzeba edukować społeczeństwo o znaczeniu zdrowego żywienia, by zredukować spożycie niektórych produktów, m.in. cukru. Można rozmawiać na temat ewentualnej możliwości wprowadzenia tzw. podatku cukrowego - powiedział w środę wiceminister zdrowia Maciej Miłkowski.
  • Epidemia otyłości skraca życie Polaków
    Polacy od dzieciństwa nieprawidłowo się odżywiają i za mało ruszają. Między innymi dlatego żyją znacznie krócej, niż na przykład Szwedzi – mówili podczas wspólnej konferencji specjaliści z Instytutu Matki i Dziecka oraz Instytutu Kardiologii.
  • Truskawki najlepsze dla polskich kibiców
    Dr Lucyna Pachocka, kierownik Ogólnopolskiego Centrum Dietetyki w Instytucie Żywności i Żywienia, zaleca kibicom sekundującym polskiej reprezentacji piłkarskiej, aby siedząc przed telewizorem sięgnęli po polskie truskawki lub czereśnie.

Lekarze odpowiadają na pytania

Zadaj pytanie ekspertowi:

Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu