BMI i inne wskaźniki służące ocenie masy ciała

BMI i inne wskaźniki służące ocenie masy ciałaOceń:
mgr Dominika Wnęk, dietetyk
BMI i inne wskaźniki służące ocenie masy ciała
Fot. iStock Photo

Najprostszą i najpowszechniej stosowaną metodą oceny stopnia otyłości jest wskaźnik BMI (body mass index), zwany także wskaźnikiem Queteleta. Został on zaproponowany w 1832 roku przez belgijskiego matematyka, astronoma i statystyka Adolfa Queteleta. U podstaw zasadności obliczania tego wskaźnika leży przekonanie, że osoby tego samego wzrostu mają podobną ilość beztłuszczowej masy ciała (czyli masy tkanki mięśniowej i kości). W związku z tym, różnica w ich masie ciała wynika z różnej zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie. Zgodnie z kryteriami WHO otyłość powinno rozpoznawać się za pomocą tego wskaźnika.

Oblicza się go w następujący sposób: BMI = masa ciała (kg)/wzrost (m)2

Korzystając z BMI, wyróżnia się następujące kryteria BMI:

  • Niedowaga <18,5
  • Prawidłowa masa ciała 18,5–24,9
  • Nadwaga 25–29,9
  • Otyłość ≥30
    • I stopnia 30–34,9
    • II stopnia 35–39,9
    • III stopnia ≥40

Oblicz swoje BMI korzystając z naszego kalkulatora BMI

Czy BMI to wiarygodny wskaźnik oceny masy ciała?

BMI jest wskaźnikiem prostym do obliczenia, aczkolwiek należy pamiętać, że ma on pewne ograniczenia. BMI nie w pełni różnicuje masę ciała związaną z zawartością tłuszczu w organizmie człowieka z ilością mięśni oraz wody, nie uwzględnia także rozmieszczenia tkanki tłuszczowej. Ponadto może nie być wiarygodny, zwłaszcza u osób z rozbudowaną tkanką mięśniową – osoby z dużą ilością tkanki mięśniowej będą miały wysokie BMI, pomimo stosunkowo niewielkiej ilości tkanki tłuszczowej.

Jeśli nie BMI, to co?

Dokładniejszych pomiarów stopnia otyłości można dokonać poprzez pomiar grubości fałdów skórno-tłuszczowych (na ramieniu, pod łopatką oraz na brzuchu). Minusem tej metody jest konieczność wykorzystania specjalistycznych wyskalowanych fałdomierzy. Ponadto osoba dokonująca takiego pomiaru powinna mieć duże doświadczenie w wykonywaniu takich analiz.

Prostym badaniem antropometrycznym pomagającym w ocenie typu otyłości jest pomiar obwodu pasa i bioder (waist-hip ratio – WHR). Wzajemny stosunek tych pomiarów informuje nas o tym, czy mamy do czynienia z otyłością brzuszną (typu androidalnego) niosącą ryzyko powikłań metabolicznych, czy też z otyłością pośladkowo-udową (typu gynoidalnego) z mniejszym ryzykiem powikłań zdrowotnych. Otyłość androidalną, rozpoznajemy, gdy WHR jest większy lub równy 0,8 u kobiet lub 1,0 u mężczyzn, natomiast otyłość gynoidalną rozpoznajemy, gdy WHR jest niższy niż 0,8 u kobiet lub 1,0 u mężczyzn.

W celu precyzyjnego określenia zawartości tkanki tłuszczowej w badaniach naukowych korzysta się także z tomografii komputerowej (TK), magnetycznego rezonansu jądrowego (MR), rentgenowskiej absorpcjometrii podwójnej energii (dual energy X-ray absorptiometry – DXA) oraz bioimpedancji elektrycznej (bioelectrical impedance analysis – BIA).

Badanie DXA uznawane jest za metodę referencyjną, dającą bardzo precyzyjne wyniki. Wykorzystywane jest tu zjawisko osłabienia wiązki promieniowania jonizującego, przechodzącego przez różne tkanki organizmu. Różnica w pochłanianiu dwóch energii przez tkankę miękką i kostną umożliwia ocenę zawartości tkanki tłuszczowej, ale służy także badaniu gęstości mineralnej kości.

Badania TK, MR i DXA służą rozpoznaniu otyłości trzewnej, ale wykorzystanie tych metod jest ograniczone z uwagi zarówno na dostępność, jak i wysokie koszty badania. Jako alternatywę, do oceny otyłości trzewnej w codziennej praktyce korzysta się z pomiaru obwodu pasa. Zgodnie z kryteriami International Diabetes Federation otyłość trzewną u Europejczyków rasy białej rozpoznaje się w przypadku kobiet, gdy obwód talii ≥80 cm, a w przypadku mężczyzn ≥94 cm.

Kolejną metodą jest BIA. Polega na pomiarze oporu elektrycznego (impedancji), na który składa się rezystancja i reaktancja tkanek miękkich, przez które jest przepuszczany prąd elektryczny o niskim natężeniu. Jest to nieinwazyjna metoda pomiaru składu ciała stosowana zarówno w klinikach, jak i gabinetach lekarskich i klubach fitness. Wyniki są łatwe do uzyskania i cechują się dużą powtarzalnością. Sprzęt służący do pomiarów BIA jest przenośny i stosunkowo niedrogi. Po raz pierwszy zastosowano tę metodę w połowie lat 80. XX wieku, aczkolwiek właściwości elektryczne tkanek są znane już od bardzo dawna. W celu dokonania właściwego pomiaru ważne są warunki standaryzacji przeprowadzonego pomiaru. Pacjent 5–10 minut przed pomiarem powinien przyjąć pozycję leżącą, a miejsce, w którym będzie umieszczona elektroda, należy przemyć alkoholem. Należy także pamiętać o pomiarze nie wcześniej niż 4 godziny po posiłku (najlepiej przeprowadzić go na czczo). Nie należy wykonywać badania w sytuacjach, które mają wpływ na zaburzenie równowagi wodnej w organizmie, np. aktywność fizyczna (najlepiej zachować 12-godzinny odstęp od ćwiczeń fizycznych), spożycie alkoholu, przyjmowanie leków diuretycznych.

Urządzenia do pomiaru BIA można podzielić z uwagi na częstotliwość używanego prądu oraz ze względu na liczbę użytych elektrod. Ze względu na częstotliwość używanego prądu wyróżnia się systemy SF-BIA i MF-BIA. System SF-BIA wykorzystuje jedną częstotliwość prądu i najlepiej sprawdza się w ocenie składu ciała osób zdrowych. Drugi rodzaj urządzeń MF-BIA wykorzystuje prąd o wielu częstotliwościach. Z uwagi na liczbę wykorzystywanych elektrod wyróżnia się systemy 2-, 4- i 8-elektrodowe, z różną konfiguracją ułożenia elektrod: noga-noga, noga-ręka, ręka-ręka.

Badanie uznaje się za całkowicie bezpieczne dla organizmu, a częstotliwość prądu nie powoduje zaburzeń w pracy mięśnia sercowego ani nerwów. Wyjaśnienia wymaga jednak wpływ BIA na inne urządzenia emitujące pole elektromagnetyczne. Póki nie ma pewnych danych, odradza się przeprowadzanie pomiarów u osób z wszczepionym defibrylatorem, gdyż nawet niewielki prąd może zakłócić działanie urządzenia. Nie zaleca się także przeprowadzania analiz BIA u osób z wszczepionymi metalowymi implantami oraz kobietom w ciąży. Natomiast uważa się, że badanie jest całkowicie bezpieczne dla osób z wszczepionym rozrusznikiem serca.

Podsumowując, najczęściej zarówno w badaniach klinicznych, jak i w codziennej praktyce, wykorzystuje się BMI. Swoją popularność zawdzięcza nieskomplikowanej metodzie obliczania. W celu określenia typu otyłości stosuje się wskaźnik WHR oraz pomiar obwodu pasa. Popularność zdobywa także metoda BIA z uwagi na fakt prostego, nieinwazyjnego pomiaru. Ponadto aparatura jest stosunkowo niedroga i nie wymaga wcześniejszego szkolenia osoby przeprowadzającej pomiar. Natomiast metody TK, MR, DXA z uwagi na koszty badania stosuje się obecnie wyłącznie w badaniach naukowych.

Data utworzenia: 23.02.2015
Udostępnij:
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Aktualności

  • Alkohol a ryzyko raka piersi
    Badania epidemiologiczne i eksperymentalne wskazują, że etanol działa kancerogennie i może zwiększać ryzyko rozwoju raka piersi.
  • Rocker Gisu: Suplementy to nie leki
    Rób zakupy bez podniety; suplementy to nie leki, to uzupełnienie diety - śpiewa w najnowszym klipie Rocker Gisu, czyli Główny Inspektor Sanitarny Marek Posobkiewicz. To pierwszy rockowy kawałek Posobkiewcza, który wcześniej dał się już poznać jako raper zachęcający m.in. do szczepień.
  • Samorządy chcą złagodzenia parametrów jakościowych wody w wodociągach
    Trzeba zmienić zbyt rygorystyczne przepisy dotyczące jakości wody w wodociągach - apelują samorządy. Ich zdaniem sanepid coraz częściej wydaje decyzje o braku przydatności wody do spożycia i unieruchamia wodociągi, mimo że nie ma zagrożenia dla zdrowia lub życia mieszkańców.

Lekarze odpowiadają na pytania

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Zadaj pytanie ekspertowi:

Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies