Czy wszystkie kwasy tłuszczowe trans są złe?

mgr Dominika Wnęk, dietetyk

Głównym źródłem kwasów tłuszczowych trans w diecie człowieka są produkty spożywcze zawierające uwodornione oleje roślinne. Proces uwodornienia ma na celu zamianę konsystencji z ciekłej na stałą. Do produktów tych zalicza się margaryny, wyroby cukiernicze, posiłki typu fast food oraz dania instant (np. zupki gotowe do spożycia). Ich niekorzystny wpływ na zdrowie człowieka został potwierdzony w licznych obserwacjach epidemiologicznych oraz badaniach klinicznych i doświadczalnych.

Zwiększają one ryzyko rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego, pogarszają profil lipidowy krwi (powodują zmniejszenie stężenia frakcji HDL cholesterolu i zwiększenie stężenia frakcji LDL oraz triglicerydów w surowicy krwi). Sprzyjają one zwiększeniu masy ciała, a zwłaszcza kumulacji tkanki tłuszczowej trzewnej (inaczej wewnątrzbrzusznej). Za przyczynę tego uznaje się osłabienie wrażliwości komórek na działanie insuliny. Kwasy tłuszczowe trans sprzyjają również rozwojowi niektórych typów nowotworów, zwłaszcza jelita grubego, piersi i gruczołu krokowego.

Spożycie kwasów tłuszczowych trans w Polsce wynosi około 2,8–6,9 g/d. Jest to ilość znacznie przekraczająca normy żywieniowe, zaleca się bowiem, aby ilość trans kwasów tłuszczowych w diecie nie przekraczała 1% zapotrzebowania organizmu na energię (czyli np. wynosiła 2 g w diecie dostarczającej 2000 kcal).

Należy jednak pamiętać, że istnieją także naturalne kwasy tłuszczowe trans. Występują one w mleku i mięsie przeżuwaczy. Kwasy te, dzięki swoim właściwościom przeciwutleniającym, przeciwmiażdżycowym i przeciwnowotworowym, wykazują działanie prozdrowotne. Naturalne izomery trans kwasów tłuszczowych powstają w żwaczu za sprawą udziału enzymów bakteryjnych na drodze reakcji uwodornienia kwasów linolowego i α-linolowego. Pośrednio w trakcie tych przemian powstają: kwas wakcenowy, kwas oktadekanowy oraz koniugowany kwas linolowy (conjugated linoleic acid – CLA).

Zawartość naturalnych kwasów tłuszczowych trans jest zróżnicowana i uzależniona od rodzaju mięsa (wołowina, cielęcina, jagnięcina). W tych produktach ich ilość waha się w granicach 0,2–10%. Mleko i przetwory mleczne zawierają 3–7% naturalnych kwasów tłuszczowych trans. Ocenia się, że zawartość naturalnie powstających trans kwasów tłuszczowych w diecie mieszkańców różnych krajów Europy (również tych, w których spożycie mięsa i przetworów mięsnych jest duże) nie przekracza 2 g/dziennie, co odpowiada ilości <1% energii.

Wpływ na zdrowie naturalnych izomerów trans kwasów tłuszczowych

Skoniugowany kwas linolowy (CLA)

Dzięki właściwościom antyoksydacyjnym CLA może hamować procesy miażdżycowe i nowotworowe.

Przyczynia się także do utrzymania prawidłowej masy ciała poprzez wpływ na zmniejszenie apetytu. Działa hamująco na adipogenezę (przemianę preadipocytów w dojrzałe komórki tłuszczowe zwane adipocytami) oraz reguluje lipogenezę (syntezę kwasów tłuszczowych). Przyczynia się do regulacji apoptozy komórek tłuszczowych (śmierć komórek tłuszczowych).

Stymuluje również wzrost komórek obronnych organizmu, takich jak limfocyty i makrofagi.

Kwas wakcenowy

Ilość kwasu wakcenowego w mleku uzależniona jest od pory roku, w której mleko jest pozyskiwane – w okresie zimowym wynosi 1,5–2%, a w czasie żywienia pastwiskowego 6,5–7%. Kwas wakcenowy wbudowywany jest w fosfolipidy i glikolipidy, przez co wpływa na integralność i sprawność tkanek i narządów.

Badania nad tym naturalnym izomerem trans kwasów tłuszczowych są bardziej ograniczone, w badaniach epidemiologicznych nie zaobserwowano jednak jego negatywnego wpływu na choroby sercowo-naczyniowe.

W przeprowadzonych dotychczas badaniach oceniających wpływ kwasu wakcenowego na ryzyko rozwoju nowotworów nie uzyskano jednoznacznych wyników – w jednych obserwowano korzystny wpływ tego kwasu na ryzyko występowania nowotworów piersi i prostaty, inne tego nie potwierdzają.

Sugeruje się także, że kwas wakcenowy może wpływać na produkcję eikozanoidów, reguluje procesy związane z procesem miażdżycowym, usprawnia funkcje naczyń krwionośnych i zapobiega agregacji płytek krwi.

Należy podkreślić, że badania rzeczywistego wpływu tego naturalnego kwasu tłuszczowego na zdrowie człowieka są utrudnione, jako że kwas wakcenowy powstaje także podczas procesu uwodorniania tłuszczów roślinnych, trudno więc rozdzielić efekt działania naturalnego i sztucznego kwasu tłuszczowego.

Pamiętaj

Nie należy utożsamiać naturalnych izomerów trans kwasów tłuszczowych zawartych w mięsie i wyrobach mleczarskich z izomerami kwasów tłuszczowych z utwardzonych olejów roślinnych, niewielkie zmiany w ich strukturze warunkują bowiem odmienny wpływ na organizm człowieka.

Piśmiennictwo:

Bartnikowska E., Obiedziński M., Grzeszkiewicz S.: Rola i znaczenie żywieniowe sprzężonych dienów kwasu linolowego. Przem. Spożyw. 1999; 53: 16–18
Bartnikowska E.: Can CLA regarded as a nutraceutical? Pol. J. Food Nutr. Scien. 2000; 9: 55–59
Field C.J. i wsp.: Human health benefits of vaccenic acid. Appl. Physiol. Nutr. Metab. 2009; 34: 979–991
Gebauer S.K. i wsp.: Effects of ruminant trans fatty acids on cardiovascular disease and cancer: a comprehensive review of epidemiological, clinical, and mechanistic studies. Adv. Nutr. 2011; 2: 332–354
Jutzeler van Wijlen R.P.: Long-term conjugated linoleic acid supplementation in humans – effects on body composition and safety. Eur. J. Lipid. Sci. Technol. 2011; 113: 1077–1094
Kennedy A. i wsp.: Antiobesity mechanisms of action of conjugated linoleic acid. J. Nutr. Biochem. 2010; 21: 171–179
Laake I. i wsp.: Intake of trans fatty acids from partially hydrogenated vegetable and fish oils and ruminant fat in relation to cancer risk. Int. J. Cancer, 2013; 132: 1389–1403
Pariza M.W., Park Y., Cook M.E.: Mechanisms of action of conjugated linoleic acid: evidence and speculation. Proc. Soc. Exp. Biol. Med. 2000; 223: 8
Przybojewska B., Rafalski H.: Kwasy tłuszczowe występujące w mleku a zdrowie człowieka (cz. 4). Kwas wakcenowy cis i trans. Przegl. Mlecz. 2003; 9: 343–346
Data utworzenia: 28.10.2014
Czy wszystkie kwasy tłuszczowe trans są złe?Oceń:
(5.00/5 z 1 ocen)
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Aktualności

  • Bądź aktywny co najmniej 20 minut dziennie
    Każda aktywność fizyczna, nawet niewielka, pomaga zmniejszyć ryzyko zgonu u seniorów - przekonują naukowcy z University College London na łamach "British Journal of Sports Medicine".
  • Pizza – kawałek historii
    Okazuje się, że płaskie, okrągłe placki, przypominające dzisiejszą pizzę, znano już w starożytności. Wówczas pełniły one funkcję środka płatniczego. W starożytnym Egipcie powstały także pierwsze piece.
  • Wstań - schudniesz
    Osoba o wadze 65 kg straciłaby w ciągu 4 lat 10 kg, gdyby, zamiast siedzieć, stała przez 6 godzin dziennie - wyliczyli naukowcy z Mayo Clinic w Rochester (USA).

Lekarze odpowiadają na pytania

Zadaj pytanie ekspertowi:

Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies