Zdrowotne właściwości herbaty

Zdrowotne właściwości herbatyOceń:
(3.00/5 z 2 ocen)
Prof. dr hab. n. med. Artur Mamcarz
III Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii
II Wydział Lekarski
Warszawski Uniwersytet Medyczny
Podręcznik Polskiego Forum Profilaktyki pod redakcją prof. dr. hab. Piotra Podolca, Medycyna Praktyczna, Kraków 2010

Dzieje herbaty wplatają się barwnie w historię społecznego i kulturalnego rozwoju wielu krajów. Napój, który według chińskiej legendy ma blisko 5 tysięcy lat, ciągle odkrywa przed nami swoje tajemnice, częściowo za sprawą naukowców z wielu krajów.

Legendarne początki herbaty mają początek w Chinach w 2737 roku przed nasza erą, kiedy cesarz Szen Nung zażywał wypoczynku pod drzewem dzikiej herbaty. Lekki wiatr strącił wtedy kilka listków do wody, którą spożywał. Napój, jaki wtedy powstał, był wspaniale odżywczy i pokrzepiający i w ten właśnie sposób została „odkryta” herbata.

Historia i rodzaje herbaty

Istnieją trzy jej rodzaje: zielona, czerwona i mieszana – ulung. Zielona, niefermentowana, spożywana głównie w Chinach, Japonii, krajach północnej Afryki i Środkowego Wschodu. Stanowi około 20% światowej produkcji tego napoju. Czarna herbata powstaje dzięki fermentacji herbaty zielonej, a jej powstanie zawdzięczamy względom praktycznym, służącym konserwacji w czasie transportu z krajów Dalekiego Wschodu do Europy. Za panowania dynastii Ming odkryto, że liście zielonej herbaty poddane fermentacji na wolnym powietrzu, a następnie opalane – są trwalsze. Herbata czarna, która stanowi większość światowej produkcji, spożywana jest na całym świecie.

Właściwości biologiczne, potencjał antyoksydacyjny, efekty kliniczne

Duże zainteresowanie herbatą obserwowane ostatnio wiąże się z odkryciem zdrowotnego wpływu zawartych w niej, aktywnych biologicznie związków. Nazywane są one flawonoidami. Od dawna wiadomo, że flawonoidy, których bogatym źródłem są również warzywa i owoce, mają działanie przeciwmiażdżycowe.

Dwie filiżanki herbaty mają potencjał antyoksydacyjny równy kieliszkowi czerwonego wina, czterech jabłek czy 100 gramów truskawek

Miażdżyca i jej konsekwencje (choroba wieńcowa, zawał serca, udar mózgu) jest procesem przewlekłym, a w jej powstawaniu bierze udział wiele czynników. Jednym z najistotniejszych są zaburzenia gospodarki tłuszczowej, które odkrywamy, badając stężenie cholesterolu i jego poszczególnych frakcji w surowicy krwi. Zwiększenie stężenia cholesterolu całkowitego i tzw. złego cholesterolu (LDL) oraz małe stężenie „dobrego” (HDL) stanowią miarę zagrożenia miażdżycą. Aby cholesterol mógł uszkodzić naczynia, musi ulec przemianom. Biorą w nich udział tzw. wolne rodniki. Flawonoidy unieszkodliwiają wolne rodniki i w ten sposób mogą zapobiegać miażdżycy. W wielu badaniach potwierdzono te ochronne właściwości flawonoidów (antyutleniaczy) z herbaty. Okazało się, że zdolności antyoksydacyjne herbaty, zarówno zielonej, jak i czarnej, są większe niż wpływy antyoksydacyjne wielu owoców i warzyw.

Udokumentowano, że aktywność antyoksydacyjna herbaty jest do pięciu razy większa niż witaminy C i E. Dwie filiżanki herbaty mają potencjał antyoksydacyjny równy kieliszkowi czerwonego wina, czterech jabłek czy 100 gramów truskawek. Chociaż wpływy antyoksydacyjne zielonej herbaty są w niektórych badaniach większe niż herbaty czarnej, to przyjmuje się dziś powszechnie, że potencjał ten jest porównywalny. Niektóre obserwacje pokazywały, że dodatek mleka do herbaty (powszechny zwyczaj w krajach anglosaskich) niweluje jej wpływy ochronne, jednak w ostatnio opublikowanych badaniach doświadczalnych nie obserwowano takiego efektu.

Badania

Aktywność antyoksydacyjna herbaty jest związana z sumą związków polifenolowych w niej zawartych. Proteggente i wsp. oceniali zawartość związków fenolowych w 20 różnych produktach (warzywa, owoce, herbata), potwierdzając dużą ich aktywność w herbacie czarnej i zielonej. Rechner z kolei, badając aktywność antyoksydacyjną w warunkach in vitro oraz skład związków fenolowych w siedmiu gatunkach czarnej herbaty, przedstawił silną dodatnią korelację między ich łączną zawartością a potencjałem biologicznym (ilościowa metoda HPLC).

W randomizowanym badaniu Roodenburga, w którym porównywano herbatę zieloną, czarną, sok pomarańczowy, witaminę C oraz wodę, zwiększenie aktywności antyoksydacyjnej (FRAP) było istotnie wyższe po spożyciu dwóch filiżanek herbaty – zarówno czarnej, jak i zielonej, niż po dwóch szklankach soku pomarańczowego i roztworze 120 mg witaminy C. W innych badaniach tego zespołu zauważono, że dodanie mleka do herbaty nie hamuje tego efektu (wskazywały na to wcześniejsze obserwacje).

Istnieją badania, które pokazują inne punkty uchwytu flawonoidów herbacianych w przeciw­działaniu aterogenezie. Interesujące badania Duffy i wsp. pokazały, że zarówno przewlekłe, jak i jednorazowe spożycie herbaty może odwracać dysfunkcję śródbłonka w mechanizmie stymulowania syntezy NO. Gross i wsp. badali wpływ spożywania sześciu filiżanek czarnej herbaty dziennie na funkcję płytek krwi i markery uszkodzenia wolnorodnikowego u osób palących tytoń. Wykazano, że spożywanie czarnej herbaty było związane z istotnym zmniejszeniem w osoczu osób palących stężenia wolnych F2-izoprostanów (markery stresu oksydacyjnego) i istotnym obniżeniem agregacji płytek. Antyzakrzepowe właściwości flawonoidów z herbaty badał także Loktionow. Wykazał on, że u osób z allelami Apo E-E4 (znany marker genetycznie uwarunkowanego zwiększonego ryzyka ChNS) spożywanie herbaty powodowało obniżenie aktywności PAI-1. Są też nieduże badania, które pokazują, że spożywanie herbaty może korzystnie wpływać na modyfikację lipidową – zmniejszenie stężenia LDL i zwiększenie HDL.

Wyniki badań doświadczalnych przekładają się na wyniki badań epidemiologicznych, w których udokumentowano odwrotną zależność między dużym spożyciem herbaty a ryzykiem ChNS. Z pewnością potrzebne są interwencyjne lub obserwacyjne badania prospektywne, aby w sposób pełny i zgodny z aktualnymi zasadami EBM przekonać się o dobroczynnym wpływie herbaty, zarówno w prewencji pierwotnej, jak i wtórnej. Pierwsze z tych badań opublikowano w maju 2002 roku w Circulation. Praca pochodzi z Bostonu i dotyczy obserwacji 1900 osób po zawale serca obserwowanych przez blisko 4 lata. Ponad 1000 osób zakwalifikowano jako niepijące herbaty, 615 spożywało poniżej 14 filiżanek tygodniowo, 266 zaś – powyżej 14 filiżanek na tydzień. Standaryzowane wskaźniki umieralności były istotnie statystycznie niższe w grupie pijących zarówno umiarkowane, jak i duże ilości herbaty. Obserwowano redukcję ryzyka zgonu o 31% w grupie umiarkowanej i o 39% w grupie pijących duże ilości herbaty. Jest to pierwsze tego typu badanie, pokazuje ono drogę dalszych dociekań naukowych nad napojem znanym od tysiącleci.


Piśmiennictwo:

1. Duffy S.J., Keaney J.F., Holbrook M. i wsp.: Short- and long-term black tea consumption reverses endothelial dysfunction in patients with coronary artery disease. Circulation 2001; 104: 151–156.
2. Duffy S.J., Vita J.A., Holbrook M. i wsp.: Effect of acute and chronic tea consumption on platelet aggregation in patients with coronary artery disease. Arterioscler. Thromb. Vasc. Biol. 2001; 21: 1084–1089.
3. Hodgson J.M., Burke V., Beilin L.J. i wsp.: Can black tea influence plasma total homocysteine concentrations? Am. J. Clin. Nutr. 2003; 77: 907–911.
4. Hodgson J.M., Puddey I.B., Croft K.D. i wsp.: Acute effects of ingestion of black and green tea on lipoprotein oxidation. Am. J. Clin. Nutr. 2000; 71: 1103–1107.
5. Hodgson J.M., Puddey I.B., Mori T.A. i wsp.: Effects of regular ingestion of black tea on haemostasis and cell adhesion molecules in humans. Eur. J. Clin. Nutr. 2001; 55: 881–886.
6. Mukamal K.J., MacDermott K., Vinson J.A. i wsp.: A 6-Month Randomized Pilot Study of Black Tea and Cardiovascular Risk Factors. Am. Heart J. 2007; 154 (4): 724.e1–724.e6.
7. Mukamal K.J., Maclure M., Muller J.E. i wsp.: Tea consumption and mortality after acute myocardial infarction. Circulation 2002; 105: 2476–2481.
8. Peters U., Poole C., Arab L.: Does tea affect cardiovascular disease? A meta-analysis. Am. J. Epidemiol. 2001; 154: 495–503.
9. Riemersma R.A., Rice-Evans C.A., Tyrrell R.M. i wsp.: Tea flavonoids and cardiovascular health. QJM 2001; 94: 277–282.
10. Widlansky M.E., Duffy S.J., Hamburg N.M. i wsp.: Effects of black tea consumption on plasma catechins and markers of oxidative stress and inflammation in patients with coronary artery disease. Free Radical Biol. Med. 2005; 38: 499–506.
Data utworzenia: 15.06.2012
Udostępnij:
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Aktualności

  • Alkohol a ryzyko raka piersi
    Badania epidemiologiczne i eksperymentalne wskazują, że etanol działa kancerogennie i może zwiększać ryzyko rozwoju raka piersi.
  • Rocker Gisu: Suplementy to nie leki
    Rób zakupy bez podniety; suplementy to nie leki, to uzupełnienie diety - śpiewa w najnowszym klipie Rocker Gisu, czyli Główny Inspektor Sanitarny Marek Posobkiewicz. To pierwszy rockowy kawałek Posobkiewcza, który wcześniej dał się już poznać jako raper zachęcający m.in. do szczepień.
  • Samorządy chcą złagodzenia parametrów jakościowych wody w wodociągach
    Trzeba zmienić zbyt rygorystyczne przepisy dotyczące jakości wody w wodociągach - apelują samorządy. Ich zdaniem sanepid coraz częściej wydaje decyzje o braku przydatności wody do spożycia i unieruchamia wodociągi, mimo że nie ma zagrożenia dla zdrowia lub życia mieszkańców.

Lekarze odpowiadają na pytania

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Zadaj pytanie ekspertowi:

Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies